Η παγίδα του παρελθόντος

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν ζουν στο παρόν. Δεν το αποφεύγουν συνειδητά· απλώς δεν καταφέρνουν να το κατοικήσουν. Το μυαλό τους επιστρέφει ξανά και ξανά σε γεγονότα που έχουν ήδη συμβεί, σε λόγια που ειπώθηκαν ή δεν ειπώθηκαν, σε αποφάσεις που πάρθηκαν ή που δεν τόλμησαν ποτέ να παρθούν.

Ως ψυχολόγος στη Γλυφάδα, συναντώ συχνά ανθρώπους που παγιδεύονται σε αυτή τη διαδικασία. Το άγχος και η υπερανάλυση δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο σκέψεων, που δυσκολεύει την καθημερινότητα και επηρεάζει την ψυχική ισορροπία.

Η υπερανάλυση δεν είναι απλώς σκέψη. Είναι μια ενεργή ψυχική διαδικασία. Ο άνθρωπος δεν θυμάται μόνο — αναπαράγει. Ξαναζεί το γεγονός με την ίδια ένταση, με το ίδιο φορτίο, με την ίδια ανάγκη να αλλάξει το αποτέλεσμα.

Όμως το παρελθόν δεν αλλάζει. Και κάθε προσπάθεια να το διορθώσουμε εκ των υστέρων δημιουργεί ένα αίσθημα αδιεξόδου. Αυτό το αδιέξοδο γεννά άγχος, ενοχές, θυμό, αλλά και μια βαθιά αίσθηση ακινησίας.

Συχνά, πίσω από αυτή την προσκόλληση υπάρχει η ανάγκη για νόημα. Ο άνθρωπος θέλει να καταλάβει γιατί κάτι συνέβη. Θέλει να δώσει εξήγηση στον πόνο του. Όταν όμως η απάντηση δεν έρχεται ή δεν τον ικανοποιεί, συνεχίζει να επιστρέφει εκεί, σαν να ελπίζει ότι την επόμενη φορά θα βρει κάτι διαφορετικό.

Είναι μια ψευδαίσθηση ελέγχου. Αν καταλάβω πλήρως το παρελθόν, ίσως νιώσω ασφαλής στο παρόν.

Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο. Το παρελθόν πολλές φορές γίνεται ταυτότητα. «Αυτό είμαι γιατί αυτό μου συνέβη». Ο άνθρωπος ταυτίζεται με το τραύμα, με την απώλεια ή με μια δύσκολη εμπειρία. Και όσο περισσότερο επαναλαμβάνει αυτή την ιστορία, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να φανταστεί τον εαυτό του έξω από αυτήν.

Η παγίδα ενισχύεται και από τον τρόπο που λειτουργεί η μνήμη. Δεν θυμόμαστε αντικειμενικά. Θυμόμαστε επιλεκτικά και συχνά δραματοποιημένα. Κάθε φορά που ανακαλούμε ένα γεγονός, το φορτίζουμε ξανά και το ερμηνεύουμε μέσα από τα σημερινά μας συναισθήματα.

Το πιο δύσκολο σημείο είναι ότι αυτή η προσκόλληση μοιάζει με φροντίδα του εαυτού. Ο άνθρωπος πιστεύει ότι, αν δεν το αναλύσει, αν δεν το σκεφτεί, θα το αγνοήσει. Στην πραγματικότητα όμως συμβαίνει το αντίθετο. Όσο περισσότερο μένει εκεί, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από τη ζωή που συμβαίνει τώρα.

Η διέξοδος δεν είναι να «ξεχάσει». Η λήθη δεν είναι λύση. Η ουσιαστική αλλαγή έρχεται όταν ο άνθρωπος αλλάζει τη σχέση του με το παρελθόν.

Μέσα από την ψυχοθεραπεία στη Γλυφάδα, μπορεί να μάθει να αναγνωρίζει πότε εγκλωβίζεται σε σκέψεις, να τις παρατηρεί χωρίς να τις ακολουθεί και να επιστρέφει στο παρόν. Σταδιακά, δημιουργείται ένας νέος τρόπος σκέψης και μια διαφορετική σχέση με τον εαυτό.

Η μετακίνηση δεν γίνεται απότομα. Είναι μια διαδικασία. Από το «γιατί έγινε» στο «τι κάνω τώρα».

Το παρελθόν θα υπάρχει πάντα. Δεν μπορεί να διαγραφεί. Μπορεί όμως να πάρει τη θέση που του ανήκει. Όχι ως φυλακή, αλλά ως μέρος μιας διαδρομής που συνεχίζεται.

Και όταν αυτό συμβεί, τότε ο άνθρωπος δεν ζει πια πίσω. Ζει μπροστά.